- Marek Włodarski, Fryzjer, 1925,
fot. materiały organizatorów
Niemal wszystkie ruchy awangardowe deklarowały swój internacjonalizm i obojętność na narodowe, etniczne czy religijne różnice. Podmiotem ich programów i adresatem ich działań była jednostka wyzwolona z narzucanych przez macierzystą kulturę ograniczeń. Artyści awangardowi czuli się - i faktycznie byli - członkami wielkiej postępowej międzynarodówki. Ich ideologia była zwrócona w przyszłość, a praktyka artystyczna manifestowała na ogół momenty zerwania z kulturową przeszłością. Wydawać by się mogło, zatem, że rozpatrywanie awangardy w odniesieniu do rodzimych kultur jej twórców nie znajduje uzasadnienia. Czy jednak rzeczywiście?
Na to pytanie stara się odpowiedzieć wystawa, której tematem jest tożsamość awangardowego artysty żydowskiego pochodzenia oraz sposób, w jaki odciska się ona w dziele. Wystawa pyta o to, jak owa tożsamość jest konstruowana, jaki rodzaj wspólnotowych doświadczeń ją określa, jak silnie determinuje ją przynależność do kultury diaspory a jak bardzo wysiłki zmierzające do jej przekroczenia. Celem wystawy jest pokazanie szerokiego spektrum postaw: od modernizacyjnych, zmierzających do stworzenia "nowej narodowej sztuki żydowskiej", poprzez kultywujące etos awangardowy, ale w ramach własnego środowiska, aż po postawy asymilacyjne, odrzucające kontekst własnej kultury, postawy identyfikacji z polską bądź międzynarodową sceną awangardową.
Obok prac artystów Jung Idysz (Jankiel Adler, Marek Szwarc, Mojżesz Broderson), prezentuje dzieła artystów związanych z formizmem (Henryk Gottlieb), ruchem konstruktywistycznym (Henryk Berlewi, Teresa Żarnowerówna, Samuel Szczekacz), surrealizującym "artesem" (Ludwik Lille, Marek Włodarski) oraz radykalnie lewicową Grupą Krakowską (Jonasz Stern, Sasza Blonder). Obok malarstwa, grafiki i rzeźby, wystawa odnosi się również do zjawisk z obszaru awangardy teatralnej i muzycznej.
Wystawie towarzyszy publikacja książkowa z tekstami najwybitniejszych światowych specjalistów zajmujących się tematyką żydowskiej kultury awangardowej oraz międzynarodowa konferencja temu poświęcona.
Kuratorzy: Joanna Ritt, Jarosław Suchan.
Wernisaż: 17 października 2009, sobota, godz. 19:00.
Wystawa czynna do 31 stycznia 2010.
Konferencja naukowa towarzysząca wystawie (15-17 października 2009):
Do udziału w konferencji zaproszeni zostali specjaliści z Polski, USA, Niemiec, Francji i Kanady reprezentujący różne dyscypliny akademickie: historycy sztuki, teatru, kulturoznawcy czy literaturoznawcy. Badacze ci przyjrzą się napięciu pomiędzy etnicznością i uniwersalistycznym etosem sztuki awangardowej w biografiach i twórczości szeregu artystów pochodzenia żydowskiego. Zastanowią się, jak konstruowane były tożsamości awangardowych artystów wywodzących się z konkretnego kontekstu kulturowego, oraz jaki rodzaj wspólnotowych doświadczeń ich określał, jak silnie determinował ich przynależność do kultury diaspory lub ich sprzeciw wobec tradycji.
Konferencja podzielona będzie na cztery bloki tematyczne: awangarda i jidysz, awangarda i rewolucja, awangarda i kosmopolityzm oraz awangarda i stosunki polsko-żydowskie. Obrady odbywać się będą w języku polskim i angielskim z tłumaczeniem symultanicznym.
Szczegółowy program konferencji znajduje się stronie
www.msl.org.pl.
