Wystawa: "Od secesji do modernizmu" - Huta Josephine 1900-1950 r. - Gdańsk

Huta szkła „Josephine” została założona w roku 1842 na zlecenie hrabiego Schaffgotscha i zbudowana przez wybitnego fachowca z dziedziny szkła Franza Pohla oraz Stuellera – ucznia Karla Friedricha Schinkla. Przez lata zatrudniała najlepszych fachowców i słynęła z rzetelności i perfekcyjności wyrobów.

W manufakturze stosowano wszystkie techniki zdobnicze, które były modne w XIX wieku. Projektanci i technolodzy szli z postępem i nieustannie poszukiwali nowych rozwiązań, czego dowodem były wyroby oraz wyrazy uznania na krajowych i światowych wystawach rzemiosła. Już w roku 1844 na Wystawie Rzemiosła w Berlinie Huta otrzymała złoty medal za szkła filigranu sieciowego. Międzynarodową sławę przyniosła jej Londyńska Wystawa Światowa w 1851 roku, na której zaprezentowano unikaty. Medal przyznano za szkła barwne i za setki przycisków wykonanych w technice millefiori. W Paryżu w roku 1867 Huta zdobyła wyróżnienie, a na Wystawie Światowej w Wiedniu w 1873 roku – złoty medal.

Na początku XX wieku, a następnie w latach dwudziestych dla huty „Josephine” ponownie pracowali najlepsi projektanci wzorów form szklanych. Należeli do nich prof. Siegfried Haertel z Wrocławia, Hans Mauder, Alexander i Erwin Pfohl, prof. Max Rade, prof. Julius Camillo de Maess, prof. Rudolf Wille, prof. Edelbert Niemeyer, prof. Roux, prof. M. Esser, dr Hermann Gertsch, Georg Müller, Bernardine Bayerl i wielu innych. Także najlepsi grawerzy XX w., Wenzel Benna i jego syn Edgar, pracowali w Szklarskiej Porębie na potrzeby Huty. Sława przedsiębiorstwa rosła i stale zdobywano nowe rynki zbytu.

Nazwa „Josephine” przez dziesięciolecia była symbolem szlachetnego wyrobu sztuki szklarskiej, słynącego daleko poza granicami kraju. Pod tą nazwą w XIX wieku pracowały jeszcze dodatkowo dwa zakłady – od 1843 huta „Karlstal”, zaś od roku 1863 huta „Hoffnungstal”. Na tej tradycyjnej bazie o ugruntowanej pozycji, w roku 1923 powstało Towarzystwo Komandytowe utworzone z firmą Neumann & Staebe Kynast Kristall z Sobieszowa i z hutą Fritza Heckerta z Piechowic. W 1925 roku z trzech firm powstała jedna pod nazwą JO-HE-Ky. Przedsiębiorstwo zatrudniało 1400 pracowników i wiodło prym w całych Niemczech.

Stosowano różnorodne techniki – grawerowanie, szlifowanie, malowanie na szkle oraz galwanizację srebrem. Szlifowano za pomocą kół szlifierskich o rozmaitym stopniu twardości, rytowano zaś za pomocą kółeczek miedzianych, wszystko obrabiając ręcznie. Tak też wykonywano dekoracje malarskie w rozmaitych wariantach. Każdy wyrób „Josephine” był pracą artystyczną zarówno pod względem formy, jak i dekoracji. Huta otrzymywała nadal liczne medale i odznaczenia. Na Wystawie Światowej w Paryżu w 1900 roku przypadł jej kolejny złoty medal, zaś na w roku 1937 Grand Prix. Produkowała dla tzw. Warsztatów Wiedeńskich. Do jej klientów należeli prof. Joseph Hoffmann, Leopold Palda, J&L Lobmeyr, Bakalovits & Synowie, Bernsdorfer Metallwarenfabrik i inni.

Od samego początku głównymi odbiorcami wyrobów huty „Josephine” były Ameryka i Anglia i ta sytuacja utrzymała się aż do czasów II Wojny Światowej.

Zarówno Siegfried Haertel (1870–1943), jak i Alexander Pfohl (1894–1953) należeli do najważniejszych projektantów „Josephine” w XX wieku. Z wielkim talentem, wyczuciem i wrodzonym smakiem wybierali do produkcji najszlachetniejsze formy. Niektóre skromne, inne zdobione w fantazyjne, delikatne wzory ornamentalne i figuralne. Przez kolejne dziesiątki lat odciskali swoje artystyczne piętno na całej produkcji Huty.

Haertel, wyprzedzając swoje czasy, szybko porzucił secesję .Preferował kubistyczne, zgeometryzowane kształty, szlif powierzchniowy i oszczędną malaturę.

Pfohl wychodził naprzeciw nie tylko nowym poszukiwaniom rynku, ale zaspokajał też gusta tych odbiorców, którzy poszukiwali spokojnych, jasnych, gładkich form o statecznej konstrukcji i przemyślanym porządku.

W hucie „Josephine” stosowano ponad 5000 rodzajów szlifu, ale tylko dwa z nich – szlif krawędziowy i fasetowy nr 8 – wykorzystywano przez cały okres istnienia Huty.

W produkcji współistniały dwie tendencje – jedna idąca za wymogami światowej mody, druga zaś tradycyjna, zaspokajająca gusty konserwatywnych klientów.

Jedno było niezmienne przez cały okres istnienia manufaktury – wyrafinowany smak, perfekcja wykonania i elegancja wytwarzanych form. To odróżniało kosztowne wyroby „Josephine” od produkcji hut czeskich, czy niemieckich.

Tekst: dr Stefania Żelasko