Islam. Orientacja. Ornament - Kraków

Ekspozycja: Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli w Krakowie, (pl. Wolnica 1)

Wokół islamu nagromadziło się w zachodnim świecie wiele kontrowersji i stereotypów.
W Polsce zarówno religia ta, jak i wyrosła na jej gruncie kultura, są wciąż stosunkowo mało znane. Wystawa w MEK to próba odczytania kultury islamu poprzez ornament.

Patrząc na bogate zdobnictwo przedmiotów codziennego użytku z Bliskiego Wschodu czy Maghrebu, na mnogość geometrycznych i kwiatowych form, które pojawiają się na tamtejszej ceramice, tkaninach, wyrobach z drewna i metalu, rzadko zdajemy sobie sprawę
z tego, że elementy ornamentu są nośnikami znaczeń. Zarówno figury geometryczne,
jak i związane z nimi cyfry mają w sztuce islamu złożoną symbolikę, są swoistym szyfrem, w którym zapisana jest cała wizja świata.

Algebra i geometria są dla muzułmańskich uczonych i mistyków łącznikiem pomiędzy rzeczywistością materialną i duchową. Logika i porządek form stanowią odzwierciedlenie boskiej harmonii panującej we wszechświecie. Artysta, pozbawiony najczęściej (choć nie zawsze i nie wszędzie, o czym także będzie się można przekonać na wystawie) prawa do kopiowania wizerunków ludzi i zwierząt, szukał innych środków wyrazu, zbliżając się ku abstrakcji. Mnogość i powtarzalność elementów zdobniczych są wynikiem horror vacui, lęku przed pustką, a jednocześnie symbolicznie wskazują na to, że gest tworzenia, ustanawianie początku i końca, jest domeną Boga.

Zwiedzanie wystawy w MEK zamieni się w swoistą podróż po świecie symboli: każdy przystanek to jedna cyfra, jedna figura geometryczna i mnogość ich znaczeń, które wyczytać będzie można z pokazanych przedmiotów. Każdy z widzów dostanie także specjalny dekoder, który umożliwi mu odszyfrowanie przynajmniej części z symboli zapisanych na dywanach. Coś też na wystawie pozostanie ukryte – a „zakryte”, „niedostępne dla oczu” (hidżab) to, jak wiadomo, ważna kategoria w kulturze muzułmańskiej.