Edward Dwurnik "Bitwy pod Grunwaldem" - Kraków

Wystawa współczesnego artysty na Wawelu to wydarzenie należące do rzadkości. W przypadku "Bitew pod Grunwaldem" elementem wiążącym to, co klasyczne w polskiej sztuce z poszukującym i nowym, jest historia.

Zestawienie prac Edwarda Dwurnika ze sztandarowymi obrazami Jana Matejki stanowi okazję do przemyślenia, jak przy pomocy malarstwa budujemy postrzeganie siebie jako Polaków.

Sztuka prezentująca twórczość żyjących artystów pojawiła się na wawelskim zamku w okresie międzywojennym, kiedy pokazywano tu malarstwo m. in. Józefa Pankiewicza, Jana Cybisa i Zygmunta Waliszewskiego. Będąc kolejnym wydarzeniem tego typu, wystawa Edwarda Dwurnika wpisuje się w szerszy kontekst wydarzeń
w polskiej historii sztuki. Intryguje połączeniem tego, co nowe z monumentalną klasyką.

Malarstwo Dwurnika zestawione z obrazami Matejki puentuje nie tylko cykl wydarzeń celebrujących 600. rocznicę zwycięstwa nad Zakonem Krzyżackim, ale odnosi się do rodzimych mitów. W tym kontekście współpraca dwóch instytucji, Zamku Królewskiego na Wawelu z nowopowstającym Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie, jest wydarzeniem symptomatycznym. Stanowi ogniwo łączące to, co w polskiej sztuce uznane i dostojne, z poszukującym i nowym.

Edward Dwurnik należy do nielicznych malarzy współczesnych podejmujących zagadnienia historyczne. Historia nie jest jedynym tematem w jego sztuce, niemniej pojawia się aż w dwustu obrazach
i w paru tysiącach rysunków. Artysta wyraźnie czuje swoje uzależnienie historyczne. Wie, że historia go ukształtowała, zdeformowała, zdemoralizowała, uwzniośliła i zrobiła z nim mnóstwo rzeczy, na które nie miał wpływu. Wydarzenia i pomniki historyczne (takie chociażby jak Pałac Kultury i Nauki) są dla niego znakami drogowymi pamięci. Pojawiają się w jego malarstwie, rozpisane na cykle, każde inaczej rozwiązane malarsko.

O Dwurnikowej "Bitwie pod Grunwaldem" Prof. Maria Poprzęcka pisze:

"Czy obraz Dwurnika jest karykaturą, pastiszem Matejkowskiego płótna? Dekonstrukcją, modną 'interwencją' w muzealną i narodową świętość? Otóż nie. Spróbujmy - raczej dla zabawy - analitycznych porównań. Idąc za pierwszym (i nadal najlepszym) monografistą Matejki, Stanisławem Tarnowskim, trudno nie zauważyć, że tym, co łączy oba dzieła, jest 'panujące w obrazie zamięszanie'. Tarnowski, a za nim inni, z Witkiewiczem ojcem na czele, ubolewali, że Matejkowskiemu Grunwaldowi brak znaczącego centrum, brak wewnętrznej hierarchii, brak dominanty, a raczej że są dwie, równoważne: śmierć Wielkiego Mistrza i frenetyczna postać Witolda. 'Zamięszanie' w obrazie Dwurnika jest totalne. Całą powierzchnię równomiernie pokrywają drobne postacie, które się tłuką, szarpią, tarmoszą. 'Nie ma prawie jednego miejsca próżnego' - mógłby ubolewać Tarnowski. Obraz jest jak deseń na tkaninie, który dowolnie można rozciągać w każdą stronę, w nieskończoność powielać. (...) Matejce zarzucano też bezpowietrzność, brak perspektywy. To samo cechuje przedstawienie Dwurnika, tyle że dziś poprawności perspektywicznej nikt nie oczekuje.

Natomiast różnice między dwoma 'Bitwami pod Grunwaldem' można by mnożyć w nieskończoność. Poczynając od rozmiarów. Płótno Dwurnika, choć spore, jest znacznie mniejsze ('ma wymiary Guerniki' - przyznaje skromnie artysta). Matejko wrzuca widza w środek bitewnego ścisku. Dwurnik, zgodnie z dawną batalistyczną tradycją, daje widok z lotu ptaka. Obraz Matejki uderza barwnością. Dwurnik maluje swój Grunwald 'smołą i atramentem' (jak o jego obrazach ze stanu wojennego pisał Józef Czapski). Żadnej pysznej wystawy: lśniących zbroi, bogatych czapraków, haftowanych atłasów, błyskających mieczy. Żadnych bohaterów o historycznych imionach. Anonimowe, szmatławe figury okładają się kijami (i krzyżami)." (Maria Poprzęcka, "Polskie pobojowisko", fragment tekstu z katalogu wystawy)
Kurator: Maria Anna Potocka - Dyrektor Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie.

Organizatorzy: Zamek Królewski na Wawelu i Muzeum Sztuki Współczesnej w Krakowie - MOCAK.

Wystawie towarzyszy dwujęzyczny katalog z tekstami prof. Marii Poprzęckiej, Marii Anny Potockiej i Jerzego T. Petrusa oraz zapisem rozmowy z artystą.