Dzieje wyjątkowej pracowni - Poznań

Wystawa jest rekonstrukcją szczególnego momentu w sztuce polskiej, wyznaczonego przez działalność malarzy skupionych wokół Pracowni w Hotelu Europejskim w Warszawie. Między jesienią 1874 roku a końcem 1875 roku mieszkali i malowali tam: Józef Chełmoński, Adam Chmielowski i Stanisław Witkiewicz.

Powołana w Pracowni wspólnota osobowości i talentów zaowocowała powstaniem obrazów stanowiących kanon polskiej sztuki, takich jak np. "Babie lato" Chełmońskiego, "Ogród miłości" Chmielowskiego czy "Orka" Witkiewicza. Intelektualna i artystyczna atmosfera Pracowni oddziaływała także na artystyczną Warszawę tego czasu. Bywali tam i czerpali inspiracje, między innymi, młody Henryk Sienkiewicz, który po kilkunastu latach stworzy literacki portret Pracowni w noweli "Ta trzecia" oraz Helena Modrzejewska, w pełni swego scenicznego sukcesu.

Wystawa składa się z trzech wzajemnie powiązanych części. Najważniejszą stanowi ekspozycja obrazów namalowanych w Pracowni, wraz z dziełami zaginionymi pokazywanymi w postaci wielkoformatowych wydruków. Znajdują się tu obrazy znane z galerii największych polskich muzeów, a także prace z kolekcji prywatnych, również zagranicznych, dotąd nie pokazywane w Polsce, czasami uznane za zaginione. Ponad czterdzieści płócien współtworzących malarską historię Pracowni, stało się materiałem dla narracji poświęconych kategoriom artystycznego warsztatu, malarskiego stylu, ekspresji osobowości twórczych, wzajemnych wpływów i odrębności, temu wszystkiemu, co mieści się pomiędzy artystycznym indywidualizmem a wspólnotą tworzenia.

Tak skonstruowaną część centralną poprzedza Prolog ukazujący najbliższą obrazową tradycję dla dzieł powstałych w Warszawie: ku dziełom Pracowni prowadzą wybrane obrazy z wczesnej, związanej z Monachium twórczości malarzy, a także kompozycje Juliusza Kossaka, Józefa Brandta, Alfreda Wierusza-Kowalskiego i - przede wszystkim - Maksymiliana Gierymskiego.

Epilog - ostatnia część wystawy - złożony jest z dzieł powstałych z inspiracji obrazami Pracowni. Znajdują się tu płótna takich twórców jak Jacek Malczewski, Władysław Podkowiński, Kazimierz Sichulski, pokazując atrakcyjność dzieł z Europejskiego dla następnych pokoleń, pozwalając jednocześnie zobaczyć młodopolskie dzieła w nowych, dotąd nieprzywoływanych perspektywach. Twórcze, międzypokoleniowe związki najsilniej uwidocznia relacja pomiędzy "Czwórką" Chełmońskiego, uznawaną za szczytowe osiągniecie realizmu, a otwierającym polski symbolizm "Szałem uniesień" Podkowińskiego.

Pracownia w Hotelu Europejskim nie była nigdy przedmiotem odrębnych badań. Z tego powodu w towarzyszącym wystawie wydawnictwie znajduje się, obok eseju wstępnego, obszerna część dokumentacyjna, obejmująca: katalog dzieł powstałych w Pracowni, antologię warszawskiej krytyki artystycznej lat 70. i początku 80. XIX wieku oraz pełne zestawienie wspomnień o Pracowni.

Kurator: Maria Gołąb.

Aranżacja plastyczna: Andrzej Okińczyc.