Nie śpią tylko duchy - Toruń

Wystawa "Awake are only the spirits. On ghosts and their media" ("Nie śpią tylko duchy. O duchach i ich mediach"), zorganizowana we współpracy z Hartware MedienKunstVerein w Dortmundzie, gdzie była prezentowana w 2009 roku, jest oparta na archiwum nagrań Friedricha Jürgensona, który w 1959 roku odkrył tak zwane Electronic Voice Phenomenon (EVP). Projekt przybliża "historie duchów" i stara się odpowiedzieć na pytanie dlaczego, przy całym naszym oświeceniu, ciągle przypisujemy irracjonalne właściwości nowym mediom i technologiom - na przykład zdolność do przekazywania wiadomości spoza naszego świata.

Punktem wyjścia dla projektu jest archiwum Friedricha Jürgensona, w którego skład wchodzi około osiemset szpul magnetofonowych. Dzięki wysiłkom szwedzkiego artysty Carla Michaela von Hausswolffa archiwum kilka lat temu umieszczono w Zentrum für Kunst und Medientechnologie (ZKM) w Karlsruhe. Na wystawie, oprócz wyników badań Jürgensona, można zobaczyć archiwum anonimowego badacza z Aachen, pochodzące z lat osiemdziesiątych XX wieku. Posługując się technologią wideo (wtedy jeszcze analogową) anonimowy badacz nagrywał obrazy zmarłych osób ukazujące się rzekomo na ekranie włączonego telewizora.

Te dwa zbiory stanowią punkt wyjściowy wystawy projektów artystycznych poświęconych kwestii istnienia duchów i wykorzystania nowych mediów oraz technologii dla celów spirytystycznych, jak również politycznym implikacjom i estetyce współczesnych zjawisk transkomunikacji. Ogólnie rzecz ujmując, wszystkie projekty dwudziestu artystów biorących udział w wystawie są świadectwem starań uczynienia niewidocznego widocznym lub namacalnym.

Corinne May Botz (USA) fotografowała w Stanach Zjednoczonych "nawiedzone domy". Powstała w ten sposób seria ukazuje coś w rodzaju archetypu tego typu miejsc. Nina Fischer & Maroan el Sani (Niemcy) wykorzystali fotografię kirlianowską, aby uchwycić ciągle obecną aurę byłych mieszkańców miejsc naznaczonych przez historię. Damien Cadio and Agnès Geoffray (obydwoje z Francji), posługujący się odpowiednio malarstwem i fotografią, odkrywają to, co niesamowite w banalnych zdjęciach, natomiast Kathrin Günter (Niemcy) wykorzystuje samodzielnie przerobiony aparat Polaroid, żeby zarejestrować pozostałości światła w ludzkim oku.

Carl Michael von Hausswolff (Szwecja), Martin Howse (Wielka Brytania), Sam Ashley (Stany Zjednoczone) i Scanner (Wielka Brytania) skonstruowali swoiste "wykrywacze duchów". Przerobione na wszelkie możliwe sposoby urządzenia gotowe są zareagować na najdrobniejsze oznaki zmian (pola elektromagnetycznego, wilgotności, oporu skóry, itp.), wskazując w ten sposób na obecność nadprzyrodzonego. Jan-Peter E.R. Sonntag (Niemcy) przenosi elektromagnetyczne anomalie pogodowe do swojej instalacji "Duchy opiekuńcze", stworzonej specjalnie na wystawę, sprawiając, że żarówki i świetlówki jarzą się bez kabli, co przypomina zjawisko znane jako "światło Tesli". Zjawisko bezprzewodowości - fakt, że prawie wszędzie możemy zanurzać się w "chmury danych", że otacza nas wszechobecny internet, wywołuje poczucie, że nowe media muszą mieć jakiś związek z duchami. Suzanne Treister (Wielka Brytania) wypracowała własną archeologię mediów, która pozwoliła jej zanalizować najdrobniejsze historyczne implikacje wskazujące na okultystyczne korzenie technologii militarnych (i cywilnych) naszych czasów.

Lucas & Jason Ajemian (Stany Zjednoczone), Tim Hecker (Kanada), Scanner (Wielka Brytania) oraz Joep van Liefland (Holandia) zajmują się estetyką białego szumu i ukrytymi w nim przesłaniami. Bracia Ajemian badają na konkretnym przykładzie zjawisko "wiadomości kodowanych od tyłu", a muzyk eksperymentalny Tim Hecker analizuje propagandę polityczną i kontrpropagandę, zestawiając nagrania audycji radiowych kubańskiej rozgłośni państwowej Radio Havana z nagraniami z Radio Marti - antyreżimowej stacji nadającej z Miami. Nowy utwór Scannera "Sygnały fantomowe" wykorzystuje nagranie medium komunikującego się z osiemnastowieczną powieściopisarką Jane Austen oraz niezidentyfikowane, niewyraźne głosy, które znalazł w swoim telefonie komórkowym. Joep van Liefland konfrontuje w pracy "Donald Judd. Oblicza śmierci" filozofię minimalizmu z estetyką hałasu.

Jorge Queiroz (Portugalia) i Chris Marker (Francja) badają strukturę pamięci i wspomnień wizualnych, jak również procesy językowe i mentalne, które je kształtują. Klasyczna praca Chrisa Markera "Niepamięć" ilustruje głębie ludzkiej pamięci, natomiast Jorge Queiroz wykorzystuje pismo automatyczne do kreślenia "map myśli", akcentując w ten sposób znaczenie nieświadomości. W pracy wideo "17 czerwca 1972" wykorzystał jako ścieżkę dźwiękową dla swoich map znalezione przypadkiem na kasecie z muzyką nagrania wykonane przez badacza zjawiska EVP.

Prace Erika Büngera (Szwecja) oraz Międzynarodowego Towarzystwa Nekronautycznego (International Necronautical Society, Wielka Brytania) poświęcone są innemu interesującemu zagadnieniu. Chodzi mianowicie o zjawisko przemieszczonego głosu ludzkiego. Erik Bünger omawia w "Wykładzie o schizofonii" niepokojące zjawisko oddzielenia głosu od jego źródła, wykorzystując jako ilustrację wczesne nagrania fonograficzne, jak również wytwory współczesnej kultury popularnej. International Necronautical Society prezentuje nagrania różnych tekstów mówionych, wykonane przy pomocy rejestratora danych lotu, tzw. czarnej skrzynki, której zadaniem jest dokumentowanie rozmów w kokpicie w ostatnich chwilach przez katastrofą. Instalacja "Czarna skrzynka" nadaje na falach krótkich z sali wystawowej toruńskiego CSW.

Artyści: Lucas & Jason Ajemian (US), Archiwum anonimowego obserwatora duchów (DE, kurator: hans w. koch), Sam Ashley (US), Corinne May Botz (US), Erik Bünger (SE), Damien Cadio (FR), Nina Fischer & Maroan el Sani (DE), Agnès Geoffray (FR), Kathrin Günter (DE), Carl Michael von Hausswolff (SE), Tim Hecker (CA), Martin Howse (GB), Międzynarodowe Towarzystwo Nekronautyczne/INS (GB), Friedrich Jürgenson (SE), Joep van Liefland (NL), Chris Marker (FR), Jorge Queiroz (PT), Scanner (GB), Jan Peter E.R. Sonntag (DE), Suzanne Treister (GB).

Kuratorzy: Inke Arns i Thibaut de Ruyter.

Wernisaż: 26 marca 2010, godz. 19:00.