Wypełniając puste pola - Toruń

Wystawa jest poświęcona Jerzemu Ludwińskiemu (1930-2000) - historykowi, krytykowi i teoretykowi sztuki, kuratorowi, jednemu z najważniejszych animatorów polskiej sceny artystycznej drugiej połowy XX wieku. Można na niej zobaczyć prace Włodzimierza Borowskiego, Jana Chwałczyka, Wojciecha Gilewicza, Rafała Jary, Katarzyny Krakowiak, Mateusza Kuli oraz Stefana Müllera.

Projekt, oparty w zasadniczej części o dokumenty dotyczące działalności Ludwińskiego, przyjmuje formę nietypowej podróży przez archiwalia. Takie ujęcie w dużym stopniu zdeterminowała sama biografia krytyka, który w swojej praktyce zawodowej działał w różnych ośrodkach i środowiskach twórczych, dążąc do decentralizacji sztuki i do sformułowania swoistego języka krytyki artystycznej.

Punktem wyjścia dla tej podróży są dwa fakty, wytyczające główną oś poszukiwań wystawy. Pierwszy z nich to ogłoszony przez Ludwińskiego w 1966 roku program Muzeum Sztuki Aktualnej. W sposób bezprecedensowy poszerzał on zasięg nowoczesnego myślenia o sztuce współczesnej. Wskazywał na potrzebę powstania instytucji, która przede wszystkim reagowałaby na fakty artystyczne, prowokującej zdarzenia rozgrywające się między artystą, widzem i krytykiem. Program MSA wywarł decydujący wpływ na model działalności Galerii Pod Moną Lisą, którą Ludwiński kierował w latach 1967-1971. Wrocławska galeria stała się polem gry różnych idei, postaw i manifestacji, a odbywające się tam wystawy były niejako pretekstem do ukazania samego procesu artystycznego.

Drugi z faktów wiąże się z VIII Sympozjum Artystów i Teoretyków Sztuki w Osiekach (1970), gdzie Ludwiński wygłosił referat "Epoka postartystyczna". Ten kluczowy dla dyskursu konceptualnego w Polsce tekst przedstawia autorski zarys rewolucji artystycznej lat 60. XX wieku. Zakreślony tam proces rozwoju uzmysławia, że sztuka, dążąc do rozbicia pojęcia dzieła sztuki oraz jego dematerializacji, przestaje być widoczna, wtapia się i rozmywa w rzeczywistości.

Wystawa "Wypełniając puste pola" podejmuje dialog z postawą krytyka na kilku poziomach. W pierwszej kolejności widz przygląda się strategii kuratorskiej Ludwińskiego, polegającej na swoistym dwugłosie kurator/krytyk-artysta i traktującej przestrzeń galerii w kategoriach pracowni, gdzie istotą jest procesualny charakter działań.

Toruńska wystawa stanowi próbę stworzenia przestrzeni ujmującej te aspekty zarówno na poziomie archiwalnego odtworzenia faktów, przywołania wybranych postaw artystów, bezpośrednio odnoszących się do historii tamtych lat, jak również poprzez ukazanie ich współczesnych odniesień. Jej celem jest spojrzenie na postać Jerzego Ludwińskiego poprzez wypracowany przez niego idiom wystawy, gdzie wszystkie elementy są jedynie elementami procesu. Czytanie Ludwińskiego polega zatem na aktywnym łączeniu historii ze współczesnością sztuki, z aktualnymi strategiami artystycznymi i kuratorskimi.

Do tak cenionej przez Ludwińskiego synergii sztuki nowoczesnej z nauką i techniką nawiązuje Jan Chwałczyk, badając relacje światła i przestrzeni. Katarzynę Krakowiak z kolei interesuje zależność przestrzeni i dźwięku. Inny rodzaj fascynacji zdradza Stefan Müller w swoich wizjonerskich, ale i utopijnych projektach urbanistycznych z lat 70. Wątek eliminacji przedmiotu i podmiotu porusza Włodzimierz Borowski. Pogranicze sztuki i rzeczywistości przekraczają zarówno Wojciech Gilewicz, zacierający granice między rzeczywistością a jej przedstawieniem w sztuce, jak i Mateusz Kula, odkrywający potencjał sztuki w codziennych aktywnościach. Swoistym wizualnym namysłem nad biografią Ludwińskiego staje się mapa-diagram Rafała Jary, która również ma ułatwić podróżowanie po samej ekspozycji.

Kurator: Piotr Lisowski.

Otwarcie: 25 marca 2011, godz. 19:00.